نظریه انسان کامل از دیدگاه عرفان و فلسفه

نظریه انسان کامل از دیدگاه عرفان و فلسفه

انسان کامل پيچيده‌ترين مبحث در عرفان و حکمت متعاليه است؛ زيرا از يک طرف تصور و ادراک وجود مطلق و هويت ساريه از دشوارترين امور است و از طرف ديگر درک کنه معنای انسان کامل و لوازم آن به نحو تام، بعيد می‌نمايد. در تفکر ابن‌عربی انسان جزئی از عالم است. بنابراين آنچه عموماً درباره عالم گفته می‌شود، در خصوص انسان نيز صادق است. ولی از آنجا که انسان نسبت به ساير اجزای عالم از اعتبار و اهميت خاصی برخوردار است و مقامش بالاتر و والاتر از ساير اجزای عالم حتی کروبيان است، از اين‌رو انسان کامل بالاتر از ملأ اعلا و فرشتگان عالم بالاست. ملاصدرا در نظريه انسان کامل بی‌ترديد از مباحث عرفانی به‌ويژه عرفان ابن‌عربی تأثير بسيار پذيرفته و می‌توان گفت کوشيده است تا برای اين نظريه مهم، برهان فلسفی متناسب با مبانی و اصول حکمت معاليه که آنها نيز از ابداعات او می‌باشند، ارائه نمايد. در مورد حکمت متعاليه چنان‌که روشن است، فلسفه‌ای وجودی است که اصالت و اثبات آن مبنای اثبات ساير مسائل در نظام فلسفی اوست و بدون درک صحيح آن، فهم ساير نظريات او و در يک کلام، فهم فلسفه حکمت متعاليه امکان‌پذير نيست. ملاصدرا در پرتو اصالت وجود و حرکت جوهری و جسمانی دانستن حدوث نفس، سعی در اثبات انسان کامل دارد.